Câu hỏi. Thưa luật sư, hành vi tấn công kẻ trộm bảo vệ tài sản của mình đã khiến cho nhiều người dân bị vướng vào vòng lao lý, từ bị hại có thể trở thành tội phạm hình sự. Điều này đã nhận được những ý kiến trái chiều từ dư luận. KHi nào thì tấn công kẻ trộm được coi là phồng vệ chính đáng hoặc phạm tội

Trả lời:

Hành vi của những tên trộm là trái pháp luật tuy nhiên việc hành hung họ là hành vi vi phạm pháp luật và nếu hậu quả nghiêm trọng cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tại Điều 20 của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định: Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ. Điều 33 Bộ luật dân sự cũng quy định: Cá nhân có quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về sức khỏe. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật. Như vậy, dù là người đang thực hiện hành vi vi phạm pháp luật cũng đều được Pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe một cách công bằng, bình đẳng.

Việc xử lý hành vi vi phạm pháp luật của những người đó là trách nhiệm, nghĩa vụ cũng như thẩm quyền quyền của cơ quan chức năng, không phải quyền của mọi công dân. Vì vậy khi phát hiện kẻ trộm người dân không được có những hành động tấn công kẻ trộm, vì nếu việc tấn công này gây tổn hại sức khỏe của kẻ trộm thì người dân có thể sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tại khoản 1 Điều 100 BLTTHS quy định: “1.  Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm mà bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Các cơ quan này phải lập biên bản tiếp nhận và giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.”

Như vậy, theo quy định của pháp luật thì nếu người dân phát hiện kẻ trộm thì có quyền bắt và giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Các cơ quan này phải lập biên bản tiếp nhận và giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Hành động của chủ nhà coi là phòng vệ chính đáng và bị coi là phạm tội khi:

Trả lời:

Đối với câu hỏi này, tôi có một số ý kiến tư vấn như sau: Căn cứ theo Điều 22 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi thì trường hợp chủ nhà chống trả lại kẻ lạ đột nhập trái phép vào nhà để bảo đảm tính mạng, tài sản của mình là hành vi phòng vệ chính đáng và không được coi là tội phạm (không bị truy tố hình sự).

Tuy nhiên pháp luật cũng quy định hành vi chống trả này của chủ nhà phải là hành vi chống trả lại một cách cần thiết, trường hợp rõ ràng vượt quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại (đột nhập trái phép vào nơi ở) thì chủ nhà sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự vì vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng tùy theo mức độ vượt quá của hành vi chống trả. Cụ thể, hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại. Tương xứng không có nghĩa là thiệt hại do người phòng vệ gây ra cho người xâm hại phải ngang bằng hoặc nhỏ hơn thiệt hại do người xâm hại đe dọa gây ra hoặc đã gây ra cho người phòng vệ. Để xem xét hành vi chống trả có tương xứng hay không, có rõ ràng là quá đáng hay không, thì phải xem xét toàn diện những tình tiết có liên quan đến hành vi xâm hại và hành vi phòng vệ như: khách thể cần bảo vệ (thí dụ: bảo vệ tài sản, bảo vệ tính mạng); mức độ thiệt hại do hành vi xâm hại có thể gây ra hoặc đã gây ra và do hành vi phòng vệ gây ra; vũ khí, phương tiện, phương pháp mà hai bên đã sử dụng; nhân thân của người xâm hại (nam, nữ; tuổi; người xâm hại là côn đồ, lưu manh…); cường độ của sự tấn công và của sự phòng vệ; hoàn cảnh và nơi xảy ra sự việc (nơi vắng người, nơi đông người, đêm khuya) v.v…

Đồng thời cũng cần phải chú ý đến yếu tố tâm lý của người phải phòng vệ có khi không thể có điều kiện để bình tĩnh lựa chọn được chính xác phương pháp, phương tiện chống trả thích hợp, nhất là trong trường hợp họ bị tấn công bất ngờ. Sau khi đã xem xét một cách đầy đủ, khách quan tất cả các mặt nói trên mà nhận thấy rõ ràng là trong hoàn cảnh sự việc xảy ra, người phòng vệ đã sử dụng những phương tiện, phương pháp rõ ràng quá đáng và gây thiệt hại rõ ràng quá mức (như: gây thương tích nặng, làm chết người) đối với người có hành vi xâm hại thì coi hành vi chống trả là không tương xứng và là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Ngược lại, nếu hành vi chống trả là tương xứng thì đó là phòng vệ chính đáng.