Câu hỏi: Hiện nay, chúng ta cũng chưa có đội ngũ những người tiến hành tố tụng cả Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán riêng biệt được trang bị những kiến thức cần thiết để nắm bắt và hiểu biết về tâm lý học cũng như về khoa học giáo dục khi xét xử đối với các bị cáo là người chưa thành niên phạm tội. Điều này có ảnh hưởng như thế nào đến quá trình điều tra, truy tố, xét xử các đối tượng này, thưa luật sư?

Trả lời:

Việc đội ngũ những người tiến hành tố tụng cả Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán chưa được trang bị những kiến thức cần thiết để nắm bắt và hiểu biết về tâm lý học cũng như về khoa học giáo dục khi xét xử đối với các bị cáo là người chưa thành niên phạm tội ảnh hưởng rất lớn đến quá trình giải quyết vụ án cũng như ảnh hưởng đến tâm lý của người chưa thành niên.

Tại điều 414 BLTTHS năm 2015 quy định những nguyên tắc tiến hành tố tụng với đối tượng là người dưới 18 tuổi phạm tội. Theo đó, để bảo đảm được mục đích giáo dục, uốn nắn, răn đe các hành vi lệch lạc, làm cho họ thấy rõ những sai phạm của mình và tự giác sửa chữa với sự giúp đỡ của gia đình, nhà trường và xã hội đòi hỏi những người tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự có bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi bao gồm các điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán tiến hành tố tụng phải là những người có trình độ, có những hiểu biết cần thiết về tâm lý học lứa tuổi,  như về hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm của người dưới 18 tuổi (Điều 415).  Khi tiến hành điều tra, truy tố, xét xử những người tiến hành tố tụng cần phải xác định rõ:

Tuổi, trình độ phát triển về thể chất, tâm lý lứa tuổi; mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi; điều kiện sinh sống và giáo dục; có hay không có người xúi giục phạm tội; nguyên nhân và điều kiện phạm tội. Xác định rõ các yếu tố trên, thì người tiến hành tố tụng mới được cái nhìn toàn diện và chính xác về hành vi phạm tội của người chưa thành niên, từ đó đưa ra được các biện pháp, chế tài phù hợp.

Muốn cho hoạt động tố tụng có hiệu quả đối với những vụ án mà bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi thì điều kiện cần trước tiên là những người tiến hành tố tụng phải nắm vững được những đặc điểm tâm lý lứa tuổi, khoa học giáo dục cũng như về hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm của người dưới 18 tuổi.

Việc giáo dục, cảm hóa người dưới 18 tuổi phạm tội phải được thực hiện ngay trong quá trình khởi tố, điều tra. Tuy nhiên, không phải người tiến hành tố tụng nào cũng nhận thức rõ điều đó. Xuất phát từ những vấn đề trên, yêu cầu đặt ra cần phải có chương trình đào tào, bồi dưỡng kiến thức tâm lý về đối tượng dưới 18 tuổi cho những người tiến hành tố tụng nhất là Thẩm phán để nâng cao hiệu quả cho quá trình TTHS. Chương trình bao gồm một số nội dung chủ yếu như sau: những đặc điểm tâm lý cơ bản về lứa tuổi 14 – 18; những yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quá trình hỏi cung bị can; kỹ năng xét xử của thẩm phán với đối tượng phạm tội là người dưới 18 tuổi. Những người đại diện cho cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết những vụ án do người dưới 18 tuổi phạm tội thì phải được đào tạo bồi dưỡng khóa học này mới được coi là đủ điều kiện tham gia tiến hành tố tụng. Đây chính là nguồn cán bộ sẽ làm công tác xét xử trong Tòa án chuyên biệt Hôn nhân gia đình và người chưa thành niên.