Câu 1: Pháp luật quy định như thế nào về độ tuổi chưa thành niên, thưa luật sư?

Trả lời:

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 21 BLDS năm 2015 thì người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi.

Câu 2: Vậy thưa Luật sư, quyền của người chưa thành niên được quy định như thế nào trong Bộ Luật lao động sửa đổi?

Trả lời:

BLLĐ sửa đổi đã quy định thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 và quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân trong lao động và yêu cầu bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em cũng như đặt ra các qui định nhằm nghiêm cấm lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em như: Bảo vệ quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc của Công dân (Điều 35 Hiến pháp); Nghiêm cấm sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu; Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; Nghiêm cấm lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em; Người chưa thành niên, trẻ em khi tham gia lao động với tư cách là NLĐ thì ngoài việc phải tuân thủ các quyền, nghĩa vụ cơ bản về điều kiện lao động (hợp đồng lao động, đào tạo nghề, tiền lương, thời giờ làm việc, an toàn vệ sinh lao động, kỷ luật lao động trách nhiệm vật chất…) thì còn phải tuân thủ các quy định riêng cho lao động chưa thành niên.

BLLĐ sửa đổi đã quy định về quyền của người chưa thành niên bao gồm: Xác định độ tuổi lao động tối thiểu; Đưa ra nguyên tắc tuyển dụng và sử dụng lao động chưa thành niên; Xác định thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi hợp lý; Xác định công việc và địa điểm làm việc phù hợp. Cụ thể, độ tuổi qui định, độ tuổi lao động tối thiểu là từ đủ 15 tuổi trở lên; NLĐ chưa thành niên là NLĐ chưa đủ 18 tuổi (có 3 mốc tuổi: chưa đủ 13 tuổi, đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi, đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi).

Về thời giờ làm việc hợp lý, thời giờ làm việc của người chưa đủ 13 tuổi không quá 1 giờ/1 ngày hoặc 5 giờ/1 tuần. Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi không được quá 4 giờ/1 ngày hoặc 20 giờ/ 1 tuần. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được quá 8 giờ/1 ngày hoặc 40 giờ/1 tuần. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm trong một số nghề và công việc.

Câu 3: Luật sư nhận định như thế nào về tình trạng sử dụng lao động chưa thành niên hiện nay?

Trả lời:

Tình trạng sử dụng lao động trẻ em trong một số ngành nghề hiện nay là vấn đề được cảnh báo nhiều lần song vẫn còn tồn tại trên địa bàn tỉnh, đặc biệt ở một số ngành nghề, dịch vụ, điều này gây ra nhiều hệ lụy cho chính bản thân các em, gia đình và xã hội.

Trẻ em tham gia lao động sớm có thể tạo ra lợi ích vật chất cho xã hội, nhưng về lâu dài, lợi ích do lao động trẻ em mang lại không thể bù đắp sự thiệt thòi mà các em phải gánh chịu cũng như hệ lụy đối với gia đình, xã hội. Trẻ em tham gia lao động sớm bị hạn chế cơ hội và điều kiện cần thiết để phát triển toàn diện về thể chất, tâm lý, trí tuệ. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, trẻ em đi làm xa gia đình bị kẻ xấu lôi kéo làm những việc phi pháp hoặc bị lạm dụng, xâm hại, mua bán… việc trẻ lao động sớm đã vô tình đẩy các em trở thành “mồi ngon” của tệ nạn xã hội vì đây là lứa tuổi dễ bị tổn thương và gặp nhiều rủi ro. Chưa kể, trong một số môi trường làm việc không an toàn, các em có thể bị bắt nạt, bóc lột sức lao động. Hơn nữa, các em không còn thời gian học tập, vui chơi, giải trí, nguy cơ bỏ học cao, chậm phát triển trí tuệ, thiếu tự tin, khó hòa nhập xã hội… dễ dẫn đến khuyết tật, sa ngã.

Bên cạnh đó, lao động sớm và sử dụng lao động trẻ chưa đủ tuổi vị thành niên để lại nhiều hậu quả khôn lường, tác động tiêu cực tới sự phát triển về thể chất và tâm lý của trẻ em, cản trở việc tiếp cận giáo dục, ảnh hưởng đến nguồn nhân lực tương lai của đất nước. Do đó, để bảo vệ quyền trẻ em và giải quyết vấn đề lao động trẻ em rất cần sự tham gia phối hợp chặt chẽ của cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, công đoàn, các tổ chức xã hội, gia đình và toàn cộng đồng.

Câu 4: Thực tế cho thấy hiện nay rất nhiều chủ cơ sở sử dụng lao động là trẻ chưa thành niên. Vậy theo ông đâu là nguyên nhân khiến tình trạng sử dụng lao động là trẻ chưa thành niên vẫn rất phổ biến như hiện nay?

Trả lời:

Theo tôi Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng sử dụng lao động là trẻ em như hiện nay, mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là điều kiện kinh tế nghèo đói, khó khăn khiến các em sớm phải lao động để phụ giúp gia đình; Nhận thức của gia đình các em còn hạn chế, nhiều bậc phụ huynh vẫn cho rằng con mình giúp đỡ gia đình chứ không phải là lao động trẻ em, nên không bị cấm; Việc thanh tra, kiểm tra và xử lý các vi phạm liên quan đến lao động trẻ em, nhất là trong khu vực kinh tế phi chính thức còn nhiều bất cập, chưa phổ biến được đầy đủ đến các địa phương.

đình các em còn hạn chế. Nhiều bậc phụ huynh vẫn cho rằng con mình giúp đỡ gia đình chứ không phải là lao động trẻ em, nên không bị cấm.

Câu 5: Một số ý kiến cho rằng, các cơ quan chức năng hiện nay vẫn đang gặp khó trong việc xử lý đối tượng sử dụng lao động là trẻ em? Quan điểm của Luật sư về ý kiến này như thế nào?

Trả lời:

Theo tôi ý kiến nêu trên là hoàn toàn có căn cứ, bởi:

Thứ nhất, là thiếu chứng cứ để cáo buộc cha mẹ, người sử dụng lao động vi phạm các quy định về LĐTE. “Không phải cứ phát hiện trẻ em lao động nghĩa là vi phạm LĐTE mà phải đánh giá cả quá trình. Ví dụ, trẻ có lao động quá 20h một tuần hoặc quá 4h/ngày không? Trẻ có phải làm việc trong điều kiện độc hại, nguy hiểm không?”

Đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ của gia đình, rất khó có lý do chính đáng để cho cơ quan nhà nước đến thanh tra, kiểm tra. Nếu có lý do thì họ cũng có nhiều cách để che giấu những vi phạm của mình. Ví dụ, họ nói rằng những trẻ em đang làm việc là phụ giúp gia đình hoặc làm việc mang tính chất học nghề ngắn hạn. Để đối phó quy định của pháp luật, “đối với trẻ dưới 13 tuổi không được làm việc quá 4h/ngày, 20h/tuần; không làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm”, nhiều gia đình đã chia nhỏ thời gian làm việc của các em theo ca.

Khó khăn thứ hai xuất phát từ chính các quy định của pháp luật. Điều 296 của Bộ luật Hình sự đưa ra những điều kiện tương đối khó để có thể truy cứu trách nhiệm hình sự với loại hình tội phạm này. Còn đối với các quy định xử lý hành chính, chúng ta đã có nhưng không đủ sức răn đe. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng vẫn chưa coi LĐTE là quá nghiêm trọng để ưu tiên xử lý.

Câu 6: Pháp luật đã có quy định cụ thể như thế nào về việc sử dụng đối tượng trẻ chưa thành niên, thưa luật sư?

Trả lời:

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất cụ thể, chi tiết về việc sử dụng lao động là trẻ em, từ độ tuổi đến thời gian và loại công việc cho phép, bảo đảm điều kiện, vệ sinh, an toàn lao động phù hợp lứa tuổi.  Tại Bộ luật Lao động (BLLĐ) 2012 đã dành Mục 1 của Chương XI với 05 điều (từ Điều 161 đến Điều 165) để quy định riêng về chế độ lao động đối với người chưa thành niên, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người lao động này khi tham gia quan hệ lao động.

BLLĐ 2012  chỉ định nghĩa về lao động chưa thành niên theo quy định tại Điều 161 Bộ luật lao động “Người lao động (NLĐ) chưa thành niên là NLĐ dưới 18 tuổi”. Trong khi Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em 2004 tại Điều 1 quy định: Trẻ em là công dân Việt Nam dưới mười sáu tuổi.  BLLĐ 2012 có quy định một số nguyên tắc khi sử dụng NLĐ là người chưa thành niên sau đây:

Nguyên tắc sử dụng lao động là người chưa thành niên

– Thời giờ làm việc của người lao động chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi không được quá 08 giờ trong 01 ngày và 40 giờ trong 01 tuần.

– Thời giờ làm việc của người dưới 15 tuổi không được quá 4 giờ trong 01 ngày và 20 giờ trong 01 tuần và không được sử dụng làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm.

Khi sử dụng lao động dưới 15 tuổi

Khi sử dụng người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi thì người sử dụng lao động phải tuân theo quy định sau đây:

+ Phải ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người đại diện theo pháp luật và phải được sự đồng ý của người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi;

+ Bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng đến giờ học tại trường học của trẻ em;

Các công việc và nơi làm việc cấm sử dụng lao động là người chưa thành niên

– Cấm sử dụng người chưa thành niên làm các công việc sau đây:

+ Mang, vác, nâng các vật nặng vượt quá thể trạng của người chưa thành niên;

+ Sản xuất, sử dụng hoặc vận chuyển hóa chất, khí gas, chất nổ;

+ Bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc;

+ Phá dỡ các công trình xây dựng;

+ Nấu, thổi, đúc, cán, dập, hàn kim loại;

+ Lặn biển, đánh bắt cá xa bờ;

+ ) Công việc khác gây tổn hại cho sức khoẻ, an toàn hoặc đạo đức của người chưa thành niên.

– Cấm sử dụng người chưa thành niên làm việc ở các nơi sau đây:

+ Dưới nước, dưới lòng đất, trong hang động, trong đường hầm;

+ Công trường xây dựng;

+ Cơ sở giết mổ gia súc;

+ Sòng bạc, quán bar, vũ trường, phòng hát karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, phòng tắm hơi, phòng xoa bóp;

+ Nơi làm việc khác gây tổn hại đến sức khoẻ, sự an toàn và đạo đức của người chưa thành niên.

Ngoài ra còn có các quy định hướng dân như: Thông Tư 10/2013/TT-BLĐTBXH quy định danh mục các công việc và nơi làm việc cấm sử dụng lao động là người chưa thành niên; Thông tư số 11/2013/TT-BLĐTBXH quy định danh mục công việc nhẹ được sử dụng người dưới 15 tuổi làm việc.

Mặt khác, Nếu người sử dụng lao động thỏa cấu thành của Tội vi phạm quy định về sử dụng lao động dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 296 Bộ luật hình sự 2015 thì người đó phải chịu trách nhiệm đối với hành vi phạm tội đó.

Câu 7: Theo Luật sư, đâu là biện pháp để hạn chế tình trạng sử dụng lao động là trẻ chưa thành niên?

Trả lời:

Theo tôi biện pháp để hạn chế tình trạng sử dụng lao động là trẻ chưa thành niên là:

– Tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở những khu vực lạc hậu, đói nghèo; xóa đói, giảm nghèo, trong đó chú trọng tạo việc làm bền vững để các bậc cha mẹ có thu nhập ổn định, không bắt con lao động sớm

– Nâng cao nhận thức, hiểu biết về chính sách pháp luật của những người sử dụng lao động là trẻ em;

– Tăng cường truyền thông về những thiệt thòi cũng như hệ lụy nghiêm trọng từ việc sử dụng lao động trẻ em.

Bên cạnh sự hỗ trợ từ phía các cơ quan chức năng, quan trọng nhất là mỗi bậc phụ huynh cũng cần tự thay đổi nhận thức, để con em mình được phát triển trong một môi trường phù hợp, hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt thòi cho con trẻ.