Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm, thực hiện nhiều chủ trương, giải pháp để giải quyết đơn thư tố cáo của công dân. Bởi tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp (Điều 30 Hiến pháp năm 2013) và được pháp luật bảo vệ. Việc tố cáo đúng có giá trị rất lớn, giúp cơ quan chức năng phát hiện, xử lý kịp thời những cá nhân, tập thể sai phạm, bảo đảm kỷ cương phép nước. Thông qua giải quyết tố cáo, Đảng và Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của đường lối, chính sách, pháp luật, từ đó để ngày càng hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, tình trạng đơn thư tố cáo sai sự thật vẫn chiếm tỷ lệ khá lớn, thậm chí còn phổ biến hiện tượng đơn thư nặc danh, mạo danh… Không ít trưởng hợp, cá nhân lợi dụng quyền tố cáo để vu khống, tố cáo sai sự thật vì mục đích, động cơ cá nhân; làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự của cá nhân, tổ chức bị tố cáo, gây phức tạp tình hình an ninh trật tự tại địa phương, gây ra nhiều hệ lụy đối với xã hội.

Theo Luật Tố cáo năm 2018, tại khoản 10 Điều 8 quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong tố cáo và giải quyết tố cáo, trong đó có hành vi bị nghiêm cấm là: “Cố ý tố cáo sai sự thật”; điểm c khoản 1 Điều 44 về trách nhiệm của người giải quyết tố cáo quy định: “Xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người tố cáo cố ý tố cáo sai sự thật”; Luật Tố cáo năm 2018 cũng quy định người tố cáo có nghĩa vụ “Bồi thường thiệt hại do hành vi cố ý tố cáo sai sự thật của mình gây ra” (điểm đ khoản 2 Điều 9).

Mặt khác, khoản 2 Điều 9 Luật tố cáo năm 2018 cũng quy định nghĩa vụ người tố cáo, khi tố cáo hành vi vi phạm của người khác, người tố cáo phải chịu trách nhiệm trước pháp luật với những gì mình đã tố cáo bằng việc trình bày trung thực về nội dung tố cáo, cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung tố cáo mà mình có được. Hành vi vi phạm được tố cáo chỉ được pháp luật công nhận và xử lý khi có đầy đủ bằng chứng chứng minh vi phạm. Nếu tố cáo thiếu chứng cứ và nội dung tố cáo được cơ quan chức năng cho là sai sự thật, hành vi tố cáo này có thể bị coi là bịa đặt, vu khống.

Tại Điều 156 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định tội vu khống: Người nào “Bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác” hoặc “Bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền”. Khung hình phạt thấp nhất đối với tội danh này là phạt tiền từ 10 triệu đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 01 năm. Vì vậy, trước khi quyết định tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của cá nhân, tổ chức nào đó, người tố cáo cần phải tìm hiểu kỹ thông tin; việc người tố cáo chưa nắm rõ hoặc không có bằng chứng chứng minh dễ dẫn đến rủi ro pháp lý về sau.

Đối với người tố cáo là cán bộ, công chức, viên chức có hành vi vi phạm, Điều 23 Nghị định số 31/2019/NĐ-CP ngày 10/4/2019 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Tố cáo, đã có quy định chế tài xử lý: “Cán bộ, công chức, viên chức biết rõ việc tố cáo là không đúng sự thật nhưng vẫn tố cáo nhiều lần hoặc biết vụ việc đã được cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết đúng chính sách, pháp luật nhưng vẫn tố cáo nhiều lần mà không có bằng chứng chứng minh nội dung tố cáo… thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự”. Nhưng đối với chủ thể tố cáo là công dân thì pháp luật chưa có chế tài xử lý hành chính, do vậy, gây khó khăn cho cơ quan hành chính trong việc xử lý. Trong thực tiễn, nhiều vụ việc tố cáo của công dân, khi cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, xác minh nội dung tố cáo, dù người có thẩm quyền kết luận tố cáo sai, không đúng, những vẫn khiến người bị tố cáo ảnh hưởng rất nhiều, bên cạnh đó, gây lãng phí thời gian, công sức và chi phí cho các cơ quan chức năng vào cuộc xác minh giải quyết, cũng như của chính người tố cáo…