Câu hỏi: Theo đánh giá của Ls, so với BLHS năm 1999, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định trong BLHS năm 2015 liệu đã đáp ứng nhu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong thời kỳ mới hiện nay hay chưa?.

Trả lời:

Theo BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 142, so với BLHS năm 1985 và BLHS năm 1999, BLHS năm 2015 đã thay thế thuật ngữ “trẻ em” bằng “người dưới 16 tuổi”. Việc quy định như vậy nhằm cụ thể hóa, tránh gây tranh cãi về thuật ngữ pháp lý và thuận tiện cho việc áp dụng.

BLHS năm 2015 đã mô tả cụ thể về hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đó là hành vi “dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ” hoặc hành vi “giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi”. Trong khi đó, Khoản 1, Điều 112 BLHS năm 1999 không mô tả hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi, muốn xác định hành vi phạm tội cần dựa vào Khoản 1, Điều 111 BLHS năm 1999 quy định tội hiếp dâm.

Ngoài hành vi “giao cấu” đã được quy định, BLHS năm 2015 đã bổ sung thêm hành vi “quan hệ tình dục khác” trong cấu thành tội phạm cơ bản của tội phạm. Điều này xuất phát từ thực tiễn cho thấy, nhiều đối tượng sau khi thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác đã không giao cấu (sự giao tiếp, tiếp xúc đưa bộ phận sinh dục của nam giới vào bộ phận sinh dục của nữ giới hoặc ngược lại) mà sử dụng bộ phận sinh dục của mình đưa vào các bộ phận khác nhau (miệng, hậu môn…) trên thân thể nạn nhân là người cùng giới hoặc khác giới, hoặc sử dụng bộ phận sinh dục giả để xâm phạm tình dục đối với người khác… Việc BLHS năm 2015 bổ sung hành vi quan hệ tình dục khác đã mở rộng phạm vi chủ thể và nạn nhân của tội phạm, đáp ứng yêu cầu công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, góp phần hoàn thiện pháp luật.

Bộ luật hình sự năm 2015 đã bổ sung các dấu hiệu định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự trong cấu thành tội phạm tăng nặng của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, bao gồm: Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân; phạm tội đối với người dưới 10 tuổi.

Căn cứ những nội dung nêu trên, BLHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 đã có những quy định rõ ràng, cụ thể hơn đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, những quy định này phần nào giúp cho các cơ quan có thẩm quyền đấu tranh phòng chống và xử lý tội phạm.

Tuy nhiên, để triển khai thống nhất tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên thực tiễn, thì cần sớm có văn bản giải thích “hành vi quan hệ tình dục khác” trong cấu thành cơ bản của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cũng như các tội phạm khác xâm phạm tình dục. Đây là hành vi mới được quy định trong BLHS năm 2015, nếu không có sự hướng dẫn sẽ không phân biệt được tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi. Bởi, Khoản 1, Điều 145 quy định tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với nội dung: “Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm”. Như vậy, hành vi dâm ô khác với hành vi giao cấu và hành vi quan hệ tình dục khác. Đối với hành vi giao cấu, lý luận và thực tiễn xét xử xác định là sự giao tiếp, tiếp xúc giữa bộ phận sinh dục của nam giới và nữ giới. Vấn đề đặt ra, hành vi nào là dâm ô? hành vi nào là quan hệ tình dục khác? hai hành vi này khác nhau như thế nào? Điều này đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền sớm có văn bản hướng dẫn để áp dụng trên thực tiễn.