Câu hỏi: Có một thực tế là tại các vùng sâu, vùng xa thì nạn tảo hôn vẫn còn phổ biến, đã có rất nhiều trường hợp các cặp vợ chồng lấy nhau, có con khi người vợ chưa đủ 16 tuổi. Vậy trong những trường hợp này, liệu có cần xử lý hình sự đối với  người chồng hay không, thưa luật sư?

Trả lời:

Để giải quyết vấn đề này, trước tiên chúng ta cần phải hiểu rõ Tảo hôn và Hôn nhân cận huyết thống là gì”

“Tảo hôn” là kết hôn trước tuổi được phép kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam; Luật Hôn nhân và gia đình qui định tuổi được phép kết hôn đối với nam phải đủ 20 tuổi, đối với nữ phải đủ 18 tuổi trở lên (điều 9). Như vậy, việc kết hôn trước tuổi theo pháp luật qui định “tảo hôn” là việc bị pháp luật cấm, nếu kết hôn trong trường hợp mà cả hai bên hoặc một trong hai bên chưa đủ tuổi kết hôn thì cả hai bên đều vi phạm pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam.

Hôn nhân cận huyết thống (HNCHT) là kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có dòng họ trong phạm vi ba đời (nếu ông, bà là anh, chị, em ruột thì đến đời cháu chưa được kết hôn với nhau).

Tảo hôn và HNCHT sẽ gây ra nhiều hậu quả lâu dài và rất nghiêm trọng cho cả gia đình, nòi giống dòng họ và cả xã hội, là trở lực ngăn cản xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Tuy nhiên để hình sự hóa đối với nạn tảo hôn và  hôn nhân cận huyết thống ở Việt Nam hiện nay là rất khó khăn, nhất là ở những nơi vùng sâu vùng sa, các dân tộc thiểu số.

Nguyên nhân của tình trạng này là do phong tục tập quán và tâm lý về mặt cơ cấu con cái như; trọng nam khinh nữ… Phong tục, tập quán của các dân tộc thiểu số tồn tại và ăn sâu trong nhận thức của người dân từ nhiều đời nay và ảnh hưởng, chi phối mạnh mẽ trong đời sống, sinh hoạt của phần lớn đồng bào các dân tộc thiểu số. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, việc kết hôn chủ yếu được thực hiện theo phong tục, tập quán; việc lấy vợ, lấy chồng mà chỉ cần sự đồng ý của những người đứng đầu trong làng hoặc của cha mẹ hai bên nam nữ và sự chứng kiến của gia đình, họ hàng, làng xóm. Quan niệm cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy; hay những tục lệ như tục lệ bắt vợ, tục “nối dây”, cưỡng ép hôn nhân vẫn còn tồn tại. Một nguyên nhân cơ bản khác nữa là do vùng đồng bào dân tộc thiểu số trình độ dân trí thấp. Nhận thức và ý thức pháp luật của người dân nơi đây, nhất là đối với nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế đã tác động làm gia tăng tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết.

Tuy nhiên, xét theo quy định của pháp luật hiện hành thì tảo hôn là hành vi trái luật vì vậy hành vi này sẽ phải chịu các chế tài của pháp luật, tùy từng trường hợp có thể xử phạt vi phạm hành chính hoặc nặng hơn là truy cứu trách nhiệm hình sự, đối với từng trường hợp khác nhau thì sẽ có những tội danh khác nhau. Ví dụ như tôi tổ chức tảo hôn quy định tại Điều 183 BLHS, ngoài ra người chồng trong trường hợp này cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội xâm hại đến trẻ em, nếu cô dâu trong trường hợp này là trẻ em.